Petrol fiyatlarında büyük sıçrama ve çöküşler
| Olay | Dönem | Dip | Zirve | Artis | Süre | Geri Dönüs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| OAPEC Ambargosu Yom Kippur Savasi | Eki 1973 Oca 1974 |
$2.90 | $11.65 | +302% | 3 ay | Geri dönmedi |
| Iran Devrimi Iran-Irak Savasi | Nis 1979 Oca 1980 |
~$13 | $39.50 | +204% | 12 ay | Geri dönmedi |
| Körfez Savasi I Irak-Kuveyt isgali | Agu 1990 Eki 1990 |
$17 | $46 | +171% | 2.5 ay | 6 ay Mar 1991 $20 |
| Emtia Balonu Cin-Hindistan talebi | Oca 2007 Tem 2008 |
$50 | $147.27 Tüm Zamanlar Rekoru | +195% | 18 ay | 2.5 yil Nis 2011 $102 |
| Rusya-Ukrayna Bati yaptirimlari | Oca 2022 Mar 2022 |
$78 | $139.13 | +78% | 35 gün | 4 ay Ara 2022 $85 |
| Iran Savasi 2026 Hürmüz Krizi | Mar 2026 devam ediyor |
~$72 | $119+ | +65%+ | 2-3 hafta | Devam ediyor |
| Olay | Dönem | Zirve | Dip | Düsüs | Dibe Süre | Toparlanma |
|---|---|---|---|---|---|---|
| OPEC Piyasa Savasi Suudi üretim artisi | Ara 1985 Tem 1986 |
$27 | $9.85 | -58% | 7 ay | 12 yil $15-20 bandi |
| Asya Finansal Krizi Talep çöküsü | Eki 1997 Ara 1998 |
$20+ | ~$10 | -50% | 14 ay | 2 yil 2000 $30 |
| Finansal Kriz Lehman iflasi | Tem 2008 Ara 2008 |
$147.27 | $32 | -78% | 5 ay | 2.5 yil Nis 2011 $102 |
| Shale Devrimi OPEC direnmedi | Haz 2014 Oca 2016 |
$112 | $27.10 | -76% | 19 ay | 4 yil Eki 2018 $86 |
| COVID-19 Tarihin ilk negatif fiyati | Mar 2020 20 Nis 2020 |
~$50 | -$37.63 | NEGATIF | 7 hafta | 14 ay Haz 2021 $70 |
1973 ve 1979 spike'larinin ikisi de fiyatlari kalici olarak bir üst basamaga tasidi. Ambargo bitti; fiyat geri dönmedi. Devrim bitti; fiyat geri dönmedi. Buna karsin 1990 Körfez Savasi'nda spike sadece 6 ayda geriledi. Neden? Piyasanin temel dengesi bozulmamisti; yalnizca geçici bir korku primine dayaniyordu. Arz kaynakli spike'larda ise yeni bir fiyat zemini olusur.
2008 ve 2020 çöküsleri talep kaynakliyd; her ikisinde de toparlanma 12-14 ay içinde basladi. Buna karsin 1986 ve 2014'ün arz kaynakli çöküsleri yillarca sürdü. Arz dengesi bozulunca piyasa kendiliğinden düzelmez; üretim disiplini geri gelene kadar dip uzar.
2008 spike'i öncesinde OECD ticari stoklari 2004'ten itibaren araliksiz eridi. 2022 spike'i öncesinde COVID toparlanmasi sekiz çeyrekte üst üste stok azalmasina yol açti. Fiziksel stoklar daraldiktan sonra bir jeopolitik tetik gelirse etki katlanarak büyür. Stok verisi, fiyat hareketinin en güvenilir öncü göstergesidir.
20 Nisan 2020'deki -$37.63 vakasini yalnizca türev piyasasi kazasi olarak degerlendirmek eksik bir okumadur. Arka planda gerçek bir depolama krizi vardi; fiziksel altyapi kapasitesi finansal pozisyon büyüklügünü astiginda ham petrol bir yüke dönüsür. Bu, modern enerji sisteminin yapay fiyatlama mekanizmalarina olan bagimliliginin somut kanitiydi.
Mart 2026 spike'i tarihsel siralama içinde incelendiginde 1990 Körfez Savasi senaryosuna benzedigi görülüyor. Hürmüz Bogazi'nin fiziksel kapanmasi degil, kapanma riski fiyatlandiriliyor. Suudi Arabistan ve Körfez üretici ülkeleri yedek kapasiteyle kismen telafi edebilir.
Bir sonraki pivot IEA stoklarinin ne kadar süreyle piyasada tutulabilecegi ve Bogaz gecislerinin fiilen mi yoksa yalnizca tehdit olarak mi kapali kalacagidir. 1990 analogu dogru çikarsa spike 4-6 ay içinde gerileyebilir. Ancak 1973 analogu gerçeklesirse fiyat kalici olarak yeni bir zeminde oturur.
Brent $100 altina düsemezse ve IEA salimi etkisizlesirse piyasanin bir sonraki hareketi yukariya dogru olmasi kuvvetle muhtemeldir. Izlenecek iki veri: Hürmüz trafik verileri ve OECD ticari stok haftalik raporlari.
- U.S. Energy Information Administration (EIA). Crude Oil Prices 1946-2026.
- International Energy Agency (IEA). Oil Market Report, cesitli yillar.
- Federal Reserve History. "Oil Shock of 1973-74" ve "Oil Shock of 1978-79."
- Hamilton, James D. "Historical Oil Shocks." UCSD Working Paper, 2011.
- IMF Working Paper 16/131. "OPEC Strategic Actions and the 2014 Oil Price Crash."
Yorumlar
Yorum Gönder